Nowa wystawa czasowa w Ratuszu Staromiejskim: „Skarby pradziejowych elit w Europie Środkowo-Wschodniej”

Dział Archeologii Muzeum Okręgowego w Toruniu przygotowuje wyjątkową wystawę pt. „Skarby pradziejowych elit w Europie Środkowo-Wschodniej”, która od 13 czerwca br. będzie prezentowana w Ratuszu Staromiejskim. Ekspozycja przeniesie zwiedzających w fascynujący świat dawnych społeczności, ukazując bogactwo, prestiż i niezwykłe rzemiosło elit sprzed tysięcy lat. Kuratorem wystawy jest dr Ewa Bokiniec, dyplomowana kustosz w Dziale Archeologii MOT.

Skarbem określa się zbiór przedmiotów drogocennych dla właściciela, zazwyczaj w jakiś sposób ukryty. Jako skarb traktuje się także jakąkolwiek rzecz, która ma dla posiadającego ogromną wartość. Na wystawie w Ratuszu Staromiejskim zgromadzone zostaną setki przedmiotów drogocennych dla ich ówczesnych właścicieli. Pochodzą one z czasów od połowy IV tysiąclecia p.n.e. do V wieku n.e. Są wśród nich srebrne i złocone pucharki oraz srebrna i złota biżuteria, z którymi władcy i ich otoczenie nie mogli się rozstać nawet po śmierci. Jedna z „księżniczek” z III wieku p.n.e. była dumną właścicielką szaty skrzącej się od 440 aplikacji ze złota. W czasach przedchrześcijańskich wartościowe przedmioty gromadzono nie tylko po to, aby wykorzystać je jako źródło bogactwa w życiu doczesnym. Często zabierano je ze sobą w zaświaty, aby również tam cieszyć się dobrami zdobytymi za życia i podkreślić swoją wysoką pozycję społeczną. Na wystawie będzie można obejrzeć też skarby dawnych wytwórców biżuterii i kupców, ukryte przez nich głęboko w ziemi, mające stanowić zabezpieczenie na przyszłość, po które jednak nigdy nie wrócili. Warto będzie zwrócić także uwagę na pewne dary, nie tylko te obiektywnie kosztowne, które składane były w jeziorach i rzekach dla zjednania sobie istot nadprzyrodzonych. Z kolei dla bóstw podziemnych gromadzono oryginalne wota w jaskiniach.

Na przestrzeni tysiącleci postrzeganie tego, co jest skarbem ulegało istotnym zmianom. To, co było drogocenne w jednej epoce czy kulturze, w innej mogło stanowić przedmiot codziennego użytku lub być wręcz bezwartościowe, bo bezużyteczne. Krzemienne siekiery z pięknego krzemienia pasiastego, będące dla ludzi z epoki kamienia obiektem pożądania, dla społeczności z pierwszych wieków naszej ery nie przedstawiały żadnej wartości. Żelazo jest obecnie czymś pospolitym. Zanim jednak w II wieku p.n.e. upowszechniło się na ziemiach obecnie zajmowanych przez Polskę, wykonane z niego przedmioty były na wagę złota. Dlatego członkowie elit z VIII–VII stulecia p.n.e. gustowali w żelaznej biżuterii. Wykonane z żelaza naszyjniki, bransolety i szpile do spinania szat stanowiły wówczas przejaw luksusu. Surowiec ten był tak cenny, że łączono go z innymi materiałami podkreślającymi zamożność właściciela. Ekskluzywność żelaznej szpili, w tamtych czasach w samej w sobie kosztownej, podnosiło jeszcze jej zwieńczenie wykonane z importowanego szkła lub efektownego bursztynu. Jeżeli kogoś nie było stać np. na całą szpilę z żelaza, starano się do szpili z brązu, łatwiej dostępnego w tamtych czasach, dodać chociażby jakiś niewielki element z żelaza. Wyjątkiem jest złoto, które od epoki kamienia zawsze należało do surowców o znaczeniu prestiżowym i stanowiącym lokatę finansową o nieprzemijającej wartości. Nie jest dzisiaj możliwe jednoznaczne określenie motywacji osób, które w dawnych, szczególnie przedchrześcijańskich czasach, umieściły bądź ukryły gdzieś swoje drogocenne przedmioty, a nie pozostawiły żadnych bezpośrednich informacji na temat tego, dlaczego tak postąpiły. Spróbujmy jednak spojrzeć na zgromadzone na wystawie skarby oczami ich ówczesnych właścicieli, posiłkując się interpretacjami i sugestiami badaczy starożytności. Zapraszamy serdecznie do zwiedzania.

_____

Wystawa została dofinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

____

Wystawa czasowa: „Skarby pradziejowych elit w Europie środkowo-wschodniej”

Miejsce wystawy: Ratusz Staromiejski

Termin: 13.06 – 27.09.2026 r.

Wernisaż wystawy: 12.06.2026 r. (piątek), godz. 17.00

Kurator wystawy: dr Ewa Bokiniec, kustosz dyplomowana