Czwartek z filozofią | Kierkegaard: mój geniusz jest moją modlitwą. Rzecz o intymności ducha

Któż by uwierzył, że minęło już sześć lat od ostatniego spotkania z Profesorem Jackiem Aleksandrem Prokopskim, który i tym razem bez znieczulenia, egzystencjalnie, głęboko, zajrzy do wnętrza duchowego świata odludka północy – Kierkegaarda (1813 – 1855). Otóż niewielu badaczy zapuszcza się w rejony tak tajemniczej rzeczywistości jaką jest duchowość drugiego człowieka, jego modlitwa. Ta bowiem w religii jest tym, czym myślenie w filozofii. Wiemy jednak, że i sam sposób myślenia Duńczyka, nie jest bynajmniej łatwy do odgadnięcia. To w jego dialektycznym umyśle, pełnym paradoksów i pseudonimów, tkwią przesłanki, które przeniknęły do ust, oczu i uszu, szkicując obraz człowieka, który spotykał się z Bogiem. Kierkegaard nie był filozofem myślącym o wszystkim, prócz tej jednej rzeczy – modlitwy. Przeciwnie, wyżyny ducha, które mogą tylko przyśnić się filozofom-gryzipiórkom, ubierał w szaty codzienności. Nie sięgał do magicznych zaklęć, licząc na przychylność bóstwa. Jego modlitwa łączyła wiarę i egzystencję, intymność i uwielbienie. Zawsze bliska drugiemu człowiekowi, z którym można usiąść przy wspólnym stole. Pamiętajmy jednak, że w każdym z tego typu doświadczeń nie brakowało filozofii – rozumu. Dlatego też modlitwę, jak i duchowe życie Kierkegaard konstruował w oparciu o uczucia intelektualne. Mówiąc wprost, doświadczenia religijne, zwłaszcza takie jak bojaźń, rozpacz, grzech, lęk, nie były dla niego przejawem irracjonalności, przeciwnie dotyczyły tego, co ponad racjonalne a związane z paradoksem wiary. I co równie ważne, teolog z Kopenhagi swoje osobiste pragnienia, jak i doświadczenia, interpretował zgodnie z rodzajem swej intymnej scenerii zamieszkiwanej przez idee i ludzi, którzy nierzadko narzucali mu swój własny strój. Pozostał jednak wierny rozumowi, bowiem to, co wchodzi do serca, nigdy nie przestało być dla niego rozpoznane przez rozum – jako w pełni prawdziwe.

Prof. Jacek Aleksander Prokopski – polski filozof religii, teolog, tłumacz, eseista, znawca filozofii Sørena Kierkegaarda i egzystencjalizmu. Autor  monografii: Søren Kierkegaard. Dialektyka paradoksu wiary (Wrocław 2002); Egzystencja i tragizm. Dialektyka ludzkiej skończoności. Krytyka nowożytnej i współczesnej myśli egzystencjalistycznej (Kęty 2007); Hegel – Kierkegaard. Filozoficzno-teologiczna kontrowersja. Krytyczny komentarz do głównych dzieł (Wrocław 2013, Kęty 2022); Chrześcijaństwo nie jest samotną wyspą. Szkic z pogranicza filozofii i teologii religii, [w:] Paul Tillich, Chrześcijaństwo i spotkanie religii świata (Kęty 2023). Tłumacz Sørena Kierkegaarda, Lwa Szestowa, Jeana Wahla, Petera P. Rohdego, Waltera Lowriego, Paula Tillicha. Redaktor międzynarodowych monografii, m.in. Kierkegaard, czyli Mowy na piątkowym zebraniu dla wspólnie pogrzebanych (Kęty-Warszawa 2019). Współautor międzynarodowych bibliografii kierkegaardowskich (Londyn i Nowy Jork 2016). Wykłada na Politechnice Wrocławskiej, Ewangelikalnej Wyższej Szkole Teologicznej we Wrocławiu, Wydziale Kultury i Sztuki Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki we Lwowie. Pracował także na Wydziale Malarstwa i Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu oraz w Instytucie Filozofii Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Wrocławskiego. Współpracuje z Centrum Badawczym Sørena Kierkegaarda na Wydziale Teologii Uniwersytetu Kopenhaskiego, uczestniczy w pracach badawczych Centrum Badań Myśli Sørena Kierkegaarda w Instytucie Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie. Promuje kulturę skandynawską w Duńskim Instytucie Kultury w Warszawie. Bierze stały udział w programach telewizyjnych TVP Kultura – program „Kronos”, w radiu RAM – audycja „Misja na Marsa”. Piastuje godność rezydenta ds. filozofii w Teatrze im. St. I. Witkiewicza w Zakopanem.

Wydarzenie współorganizowane z Instytutem Filozofii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.