Bydgoska Scena Barokowa: Koncert LAMENTO D'ARIANNA - muzyka włoskiego renesansu

BYDGOSKA SCENA BAROKOWA 2026
Lamento d’Arianna – muzyka włoskiego renesansu

Sala Koncertowa Collegium Copernicanum UKW, ul. Kopernika 1
Niedziela, 8 listopada 2026, g. 18:00

WYKONAWCY
zespół Profeti della Quinta w składzie:

Doron Schleifer – kontratenor
Andrea Gavagnin – kontratenor
Lior Leibovici – tenor
Loïc Pauliniolone – tenor
Elam Rotem – bas, kierownictwo artystyczne
Rui Staehlinlety – teorba


PROGRAM
- Luzzascho Luzzaschi (1545–1607): Io veggio pur pietate; Morir non
puo’l mio core
- Cipriano de Rore (ca. 1515-1565): Ancor che col partire; Datemi pace
- Alessandro Piccinini (1566-1638): Toccata III. Chromatica
- Luzzascho Luzzaschi: Deh, non cantar; Quivi sospiri
- Carlo Gesualdo (1566-1613): Occhi, del mio cor vita
- Scipione Lacorcia (1585?-1620?): Ahi, tu piangi
- Claudio Monteverdi (1567-1643): Lamento della ninfa
- Girolamo Kapsberger (1566-c.1638): Passacaglia
- Claudio Monteverdi: Lamento d’Arianna
- Claudio Monteverdi: Zefiro torna e’l bel tempo rimena

O PROGRAMIE
Program zabiera słuchacza w podróż w czasie i przestrzeni do Włoch XVI i początku XVII wieku, śledząc rozwój świeckiego gatunku wokalnego, jakim jest madrygał. Włoski madrygał był pod względem artystycznym jednym z najważniejszych gatunków muzycznych renesansu, na gruncie którego kompozytorzy mogli swobodnie eksperymentować z nowymi środkami muzycznymi służącymi prezentacji tekstu – środkami, które nie byłyby odpowiednie, a nawet dozwolone w motetach czy mszach. Nowatorska ekspresja poezji i jej nastrojów, zapoczątkowana w madrygałach Cipriano de Rore (ok. 1515–1565), a znana później jako „seconda prattica”, utorowała drogę do powstania nowego języka muzycznego oraz pierwszych oper.

Zaczynamy zatem od Cipriano de Rore, zwanego „il divino”, którego madrygały stanowią równowagę między renesansowym ideałem czystego piękna dźwięku a nowymi, eksperymentalnymi sposobami wyrażania poezji. Opracowanie sonetu Petrarki „Datemi pace” autorstwa De Rore’a jest doskonałym przykładem jego niezwykłego języka muzycznego: pięknego, zaskakującego, a momentami dziwacznego, nawet dla współczesnego słuchacza. De Rore był muzycznym ojcem wielu ważnych kompozytorów kolejnych pokoleń, na przykład Luzzasco Luzzaschiego (ok. 1545–1607), działającego na dworze w Ferrarze – jednym z wiodących dworów renesansowych Włoch w dziedzinie muzyki i poezji. Luzzaschi jako młody człowiek uczył się u de Rore i kontynuował zgłębianie nowatorskich pomysłów muzycznych swojego nauczyciela. Wyraźnie słychać to w utworze Luzzaschiego „Quivi sospiri”, rzadkim przykładzie muzycznej adaptacji „Boskiej komedii” Dantego.

Don Carlo Gesualdo (1560–1613), szlachcic i kompozytor-samouk, przez pewien czas uczył się u Luzzaschiego. Współcześni opisywali Gesualdo jako „szaleńczo zafascynowanego muzyką”, a pewien akcent szaleństwa jest dość wyraźnie widoczny w jego chromatycznych i awangardowych madrygałach. Wyrażają one poezję bardzo skutecznie, czasem kosztem czystego piękna muzycznego. Gesualdo nie był jedynym kompozytorem stosującym tego rodzaju ekstremalne środki muzyczne, lecz raczej członkiem kręgu kompozytorów, którzy rozszerzyli granice gatunku madrygału w specyficznie manierystyczny sposób. Niemal nieznanym kompozytorem tej samej szkoły jest Scipione Lacorcia (1585?–1620?), który posunął się jeszcze dalej niż Gesualdo. Madrygał „Ahi, tu piangi” może sprawić, że słuchacze pomyślą, iż jest to utwór skomponowany w XX wieku. Tempo, w jakim Lacorcia pozwala sobie na przeskakiwanie między skrajnie obcymi harmoniami, jest naprawdę szokujące.

Nasz program zamykają trzy utwory Claudio Monteverdiego (1567–1643), które pokazują, jak gatunek madrygału został pod jego wpływem przeniesiony w sferę dramatu muzycznego. Najbardziej uderzające są dwa lamenty Monteverdiego: epicki „Lamento d’Arianna”, jedyny zachowany fragment jego zaginionej opery „L’Arianna”, który sam kompozytor zaaranżował na pięć głosów i basso continuo; oraz słynne „Lamento della Ninfa”, które z łatwością mogłoby być sceną operową przedstawiającą porzuconą dziewczynę.

Co ciekawe, w 1600 roku Monteverdi spotkał się z krytyką ze strony teoretyka Giovanniego Artusiego, który twierdził, że jego madrygały są prymitywne i niezgodne z naturalnymi zasadami muzyki. Cesare Monteverdi, brat kompozytora, odpowiedział na ten atak, stwierdzając, że Monteverdi po prostu podążał ścieżką wytyczoną przez „boskiego” Cipriano de Rore. Twierdził on, że to właśnie de Rore zapoczątkował to nowe podejście do muzyki: tekst i jego ekspresja dyktują, w jaki sposób należy komponować muzykę oraz jak ostra lub łagodna powinna ona być. Poprzez ten program artyści pragną pokazać publiczności, w jaki sposób pokolenia kompozytorów madrygałów, od de Rore’a po Monteverdiego, realizowały to wspólne i niezmiennie aktualne podejście artystyczne: wyrażanie poezji poprzez muzykę w sposób jak najbardziej wierny i poruszający.

WIĘCEJ INFORMACJI: www.bydgoskascenabarokowa.pl
BILETY:
https://biletigo.pl/e/bsb2026-lamento-d-arianna-muzyka-wloskiego-renesansu

Projekt Bydgoska Scena Barokowa:
• dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury w ramach programu „Muzyka” realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca
• jest współfinansowany przez Miasto Bydgoszcz
• dofinansowano z budżetu Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego.