150 lat badań archeologicznych w Kałdusie – konferencja naukowa i wystawa pt. „Góra św. Wawrzyńca w Kałdusie. 150 lat badań archeologicznych”

Dnia 5 listopada o godzinie 17.00 w Ratuszu Staromiejskim, oddziale Muzeum Okręgowego w Toruniu, odbędzie się otwarcie wystawy pt. „Góra św. Wawrzyńca w Kałdusie. 150 lat badań archeologicznych”, któremu towarzyszyć będzie cykl wykładów. Wystawa oraz konferencja naukowa upamiętniają 150. rocznicę rozpoczęcia badań archeologicznych w Kałdusie, stanowiąc okazję do podsumowania dorobku kolejnych pokoleń badaczy i przybliżenia historii tego wyjątkowego miejsca.  Kałdus, położony w pobliżu Chełmna, to miejsce o wyjątkowym znaczeniu dla poznania dziejów regionu i wczesnośredniowiecznych początków miasta. To właśnie tutaj, na obszarze Góry św. Wawrzyńca, w 1876 roku odkryto pierwsze stanowiska archeologiczne, rozpoczynając historię badań archeologicznych, które przez kolejne dziesięciolecia przyciągały uwagę badaczy i pasjonatów przeszłości. Przez 150 lat Kałdus pozostawał przedmiotem zainteresowania kolejnych pokoleń archeologów, niezależnie od zmieniających się uwarunkowań politycznych i granic państwowych. Prowadzone tu badania pozwalały stopniowo odkrywać przeszłość tego niezwykłego miejsca, związanego z historią przedlokacyjnego Chełmna. Szczególną datą w dziejach badań jest również rok 1996, kiedy prace wykopaliskowe rozpoczął zespół badaczy z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W 2026 roku mija zatem także 30 lat od rozpoczęcia badań prowadzonych przez toruńskich archeologów. Jubileuszowa konferencja i wystawa będą okazją do spojrzenia na 150 lat odkryć, dorobek kolejnych pokoleń badaczy oraz znaczenie Góry św. Wawrzyńca w Kałdusie dla poznania średniowiecznych dziejów ziemi chełmińskiej. Spotkanie naukowe stworzy przestrzeń do wymiany wiedzy i doświadczeń, a wystawa przybliży odbiorcom historię badań archeologicznych oraz dziedzictwo tego wyjątkowego stanowiska. Organizatorami wydarzenia są Instytut Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Uniwersyteckie Centrum Archeologii Średniowiecza i Nowożytności oraz Muzeum Okręgowe w Toruniu. Patronat nad wydarzeniem objęli Piotr Całbecki, Marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego, oraz JM Rektor UMK prof. dr hab. Andrzej Tretyn.

Program konferencji

5 listopada 2026 r. (czwartek)

Miejsce obrad: Ratusz Staromiejski w Toruniu, Sala Mieszczańska

• 10.15 – Otwarcie konferencji

• 10.45–11.15 – prof. dr hab. Wojciech Chudziak, Dziedzictwo archeologiczne przedlokacyjnego Chełmna. Prolegomena do rozważań o historii i teraźniejszości badań w Kałdusie
• 11.15–11.45 – prof. dr hab. Waldemar Rozynkowski, Kaplica św. Wawrzyńca na Potterbergu – miejsce kultu
• 11.45–12.15 – prof. dr hab. Tomasz Jasiński, Piastowskie Chełmno w przekazach pisanych
• 12.15–12.30 – Przerwa kawowa
• 12.30–13.00 – dr Ryszard Kaźmierczak, mgr Piotr Błędowski, Gród w Chełmnie – wielofunkcyjne miejsce centralne na Pomorzu Nadwiślańskim – stan badań
• 13.00–13.30 – dr Marcin Weinkauf, Osada rzemieślniczo-handlowa przy Górze św. Wawrzyńca – stan badań
• 13.30–14.00 – dr hab. Jacek Bojarski, prof. UMK, Cmentarzyska przy Górze św. Wawrzyńca – największa nekropola w regionie – stan badań
• 14.00–16.00 – Lunch serwowany na miejscu
• 16.00–16.20 – dr hab. Tomasz Kozłowski, prof. UMK, Badania antropologiczne materiałów szkieletowych z wczesnośredniowiecznych cmentarzysk w Kałdusie w perspektywie historycznej
• 16.20–16.40 – dr hab. Agnieszka Noryśkiewicz, prof. UMK, dr hab. Monika Badura, prof. UG, Rola roślin w kształtowaniu krajobrazu i gospodarki człowieka w okolicy Góry św. Wawrzyńca
• 16.40–17.00 – prof. dr hab. Daniel Makowiecki, Zwierzęta w życiu mieszkańców ośrodka grodowego in Culmnie
• 17.00–17.15 – Dyskusja
• 17.15–17.30 – mgr Anna Soborska-Zielińska, Znaleziska archeologiczne z Kałdusa w świetle prasy w latach 1876–1914
• 17.30 – Otwarcie wystawy i promocja katalogu Góra św. Wawrzyńca w Kałdusie. 150 lat badań archeologicznych. Miejsce: Ratusz Staromiejski, Piwnica Gdańska.

6 listopada 2026 r. (piątek)

• 9.30–10.00 – dr hab. Jacek Szmańda, prof. IGiPZ, dr hab. Marzena Luc, prof. UJ, Kałdus – ćwierć wieku badań geoarcheologicznych nad ewolucją i antropizacją krajobrazu
• 10.00–10.20 – dr Ewa Bokiniec, mgr Małgorzata Kurzyńska, Materiały archeologiczne kultury oksywskiej i wielbarskiej w zbiorach muzealnych
• 10.20–10.40 – dr hab. Jacek Gackowski, prof. UMK, mgr Hanna Połeć, Centrum osadniczo-ceremonialne kultur łużyckiej i pomorskiej w Kałdusie w końcu epoki brązu i na początku epoki żelaza (900–450 p.n.e.)
• 10.40–11.00 – dr Kamil Adamczak, mgr Łukasz Kowalski, Miejsce centralne pierwszych rolników na ziemi chełmińskiej (3500–3300 p.n.e.) oraz unikatowe cmentarzysko handlarzy metalu i bursztynu z początku epoki brązu (2200–1700 p.n.e.)
• 11.00–11.20 – Przerwa kawowa
• 11.20–11.40 – dr Paweł Szczepanik, Góra św. Wawrzyńca i jej sakralna waloryzacja. Stan i potrzeby badań
• 11.40–12.00 – dr hab. Jacek Bojarski, prof. UMK, Popularyzacja wyników badań w Kałdusie w ostatnich 30 latach
• 12.00–12.20 – prof. dr hab. Wojciech Chudziak, Perspektywy badawcze i koncepcja powstania muzeum wraz z rezerwatem archeologicznym w Kałdusie
• 12.20–13.00 – Dyskusja i zamknięcie obrad

Komitet Organizacyjny konferencji

• prof. dr hab. Wojciech Chudziak – przewodniczący
• prof. dr hab. Waldemar Rozynkowski
• prof. dr hab. Daniel Makowiecki
• dr hab. Agnieszka Noryśkiewicz, prof. UMK
• dr hab. Jacek Bojarski, prof. UMK
• dr Marcin Weinkauf – sekretarz

Zapraszamy Państwa serdecznie.

____

Wydarzenie: Konferencja naukowa i wystawa pt. „Góra św. Wawrzyńca w Kałdusie. 150 lat badań archeologicznych”
Wernisaż wystawy: 5 listopada 2026 r., godz.17.00
Termin: 5–6 listopada 2026 roku
Miejsce: Ratusz Staromiejski, Muzeum Okręgowe w Toruniu
Kurator wystawy: dr Ryszard Kazimierczak 

Źródło: Muzeum Okręgowe w Toruniu