Rok Jana Kasprowicza. W 100. rocznicę śmierci poety wracamy do jego kujawskich korzeni
1 sierpnia 2026 roku mija 100 lat od śmierci Jana Kasprowicza – jednego z najwybitniejszych poetów Młodej Polski, tłumacza, dramaturga i krytyka literackiego. Z tej okazji Powiat Inowrocławski ogłosił 2026 Rokiem Jana Kasprowicza, a przez cały rok odbywają się wydarzenia przypominające jego życie, twórczość oraz silne związki z Kujawami.
Choć ostatnie lata życia spędził na Harendzie w Zakopanem, Jan Kasprowicz nigdy nie zapomniał o rodzinnej ziemi. To właśnie na Kujawach ukształtowała się jego wrażliwość i stąd czerpał inspirację do swojej twórczości.
„Wszystkie niemal krajobrazy moje to wspomnienie Kujaw…”
Johann Wolfgang Goethe napisał kiedyś:
„Kto poetę chce zrozumieć, musi pojechać do jego kraju.”
Słowa te doskonale pasują do Jana Kasprowicza. Sam poeta po latach wyznawał:
„Wszystkie niemal krajobrazy moje to wspomnienie Kujaw…”
To właśnie w Szymborzu, dziś będącym częścią Inowrocławia, 12 grudnia 1860 roku przyszedł na świat przyszły poeta. Dorastał wśród kujawskiego krajobrazu – pól, jezior i niewielkich miejscowości, takich jak Kruszwica czy Markowice. Choć później zachwyciły go Tatry, do rodzinnych stron wracał pamięcią przez całe życie.
Od kujawskiej wsi do literackiego panteonu
Jan Kasprowicz był poetą, dramaturgiem, tłumaczem i krytykiem literackim, profesorem oraz rektorem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Należał do grona najwybitniejszych twórców Młodej Polski.
Jego twórczość przechodziła wyraźną ewolucję – od poezji realistycznej i społecznej, przez ekspresyjne Hymny, aż po pełne refleksji utwory zebrane w Księdze ubogich. Do jego najwybitniejszych dzieł należą również Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach oraz Mój świat.
Kasprowicz był także wybitnym tłumaczem literatury europejskiej. Dzięki jego przekładom polscy czytelnicy mogli poznać dzieła Williama Szekspira, Johanna Wolfganga Goethego, Ajschylosa i Eurypidesa.
Inowrocław i Szymborze – miejsca, które opowiadają historię poety
Obchody Roku Jana Kasprowicza są również okazją do odwiedzenia miejsc związanych z jego życiem.
Najważniejszym z nich jest Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu, które posiada jedną z najcenniejszych w Polsce kolekcji pamiątek związanych z poetą. W zbiorach znajdują się rękopisy, listy, fotografie, dokumenty, pierwsze wydania dzieł oraz przedmioty osobiste przekazane przez rodzinę.
Szczególne miejsce zajmują portrety Jana Kasprowicza autorstwa wybitnych artystów, w tym Stanisława Ignacego Witkiewicza – Witkacego, Władysława Jarockiego, Damazego Kotowskiego i Wilhelma Miterskiego.
Warto odwiedzić także Dom Rodziny Jana Kasprowicza w Szymborzu – oddział muzeum mieszczący się w miejscu narodzin poety. Choć oryginalny dom rodzinny nie zachował się do naszych czasów, obecna ekspozycja pozwala poznać dzieciństwo Kasprowicza, jego rodzinę oraz realia życia na Kujawach w drugiej połowie XIX wieku.
Spacerując po Inowrocławiu, można odnaleźć kolejne ślady poety – pomnik Jana Kasprowicza, ulicę jego imienia oraz I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kasprowicza, kontynuujące tradycje dawnego Królewskiego Gimnazjum, do którego uczęszczał młody Jan Kasprowicz.
Rok Jana Kasprowicza
Przez cały 2026 rok odbywają się wydarzenia popularyzujące życie i twórczość poety. W programie znalazły się wystawy, koncerty, konferencje naukowe, konkursy, warsztaty, spotkania literackie, rajd rowerowy „Setka Kasprowicza”, Bieg Kasprowiczowski oraz projekt „Kasprowicz odkryty na nowo”.
Kulminacja obchodów przypada 1 sierpnia, w setną rocznicę śmierci poety. Uroczystości odbędą się zarówno na Harendzie w Zakopanem, gdzie znajduje się grób Jana Kasprowicza, jak i w Inowrocławiu, mieście jego narodzin.
Zakładka z portretem Jana Kasprowicza
Rok Jana Kasprowicza to także dobra okazja, by przypomnieć o realizowanej przez portal Kultura w zasięgu i instytucje kultury regionu Akcji Zakładka.
Jednym z 27 wzorów przygotowanych w ramach projektu jest zakładka z portretem Jana Kasprowicza autorstwa Stanisława Ignacego Witkiewicza – Witkacego, pochodzącym ze zbiorów Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu. To nie tylko praktyczny dodatek do książki, ale także symbol przypominający o jednym z najwybitniejszych twórców związanych z Kujawami.
Na jednej z fotografii Przewodnicząca Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego Elżbieta Piniewska prezentuje egzemplarz Księgi ubogich – jednego z najważniejszych tomów poetyckich Jana Kasprowicza. Gest ten ma szczególny wymiar, ponieważ Przewodnicząca pochodzi z Inowrocławia i przez wiele lat uczyła języka polskiego w I Liceum Ogólnokształcącym im. Jana Kasprowicza, przybliżając kolejnym pokoleniom twórczość patrona szkoły.
Rok Jana Kasprowicza jest zaproszeniem do ponownego odkrywania jego poezji oraz miejsc, które ukształtowały jednego z najwybitniejszych twórców polskiej literatury. Bo – jak pisał Goethe – aby zrozumieć poetę, warto poznać jego kraj.
Anna Serwach
Źródła:
- Powiat Inowrocławski – „Rok Jana Kasprowicza 2026”: https://www.inowroclaw.powiat.pl/2026—rok-jana-kasprowicza
- Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu – Zbiory Jana Kasprowicza: https://www.muzeum-inowroclaw.pl/zbiory/jan-kasprowicz
- Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu – Dom Rodziny Jana Kasprowicza w Szymborzu: https://www.muzeum-inowroclaw.pl/dom-w-szymborzu
- Muzeum Jana Kasprowicza na Harendzie w Zakopanem: https://harenda.com.pl
- Uchwała Rady Powiatu Inowrocławskiego w sprawie ustanowienia Roku Jana Kasprowicza 2026.
fot. Szymon Grosskrautz
