Połączyła ich sztuka. Z czasem także wspólne życie. Józef Jarema i Maria Sperling

Poznali się w Krakowie jako młodzi artyści. Ich drogi rozeszły się na lata, by ponownie skrzyżować się w 1950 roku. Rok później Józef Jarema zamieszkał z Marią Sperling w jej nicejskiej willi La Joyeuse. Przez kolejne ponad dwie dekady byli partnerami życiowymi i artystycznymi. 

Józef Jarema (1900–1974) był jednym z ciekawszych animatorów polskiej awangardy XX wieku – malarzem, scenografem, teoretykiem sztuki, twórcą tkanin artystycznych i filmów eksperymentalnych. Kształcił się w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych m.in. u Jacka Malczewskiego i Józefa Pankiewicza. W latach 30. współtworzył przedwojenny Teatr Artystów Cricot, a po wojnie działał we Włoszech i Francji, współtworząc międzynarodowe środowisko awangardowe. W swojej twórczości przeszedł drogę od figuracji do abstrakcji, w której kolor stał się podstawowym środkiem artystycznego wyrazu.

Maria (Marie) Sperling (1898–1995) większość życia spędziła we Francji. Początkowo jej wielką pasją była muzyka – studiowała fortepian – jednak ostatecznie poświęciła się malarstwu. Kształciła się u Wojciecha Weissa, a w Nicei nawiązała znajomość z Henrim Matisse’em, którego wielokrotnie odwiedzała w atelier. Spotkanie to wpłynęło na jej twórczość i zaowocowało m.in. inspirowanymi jego sztuką kolażami. Z czasem również jej malarstwo przeszło od figuracji do abstrakcji, a kolor stał się jednym z najważniejszych elementów jej artystycznego języka.

Ich ponowne spotkanie w 1950 roku rozpoczęło nowy rozdział w życiu obojga. Rok później Jarema zamieszkał z Marią w La Joyeuse – nicejskiej willi, która przez ponad dwie dekady była ich domem, pracownią i miejscem spotkań ze światem sztuki.

To właśnie tam ich drogi artystyczne zaczęły jeszcze mocniej się splatać. W połowie lat 50. urządzili w willi warsztat tkacki, przenosząc idee malarskie na tkaninę. Powstawały abstrakcyjne gobeliny, w których kolor, rytm i forma zyskiwały nowe znaczenie.

Ich twórczość nie ograniczała się jednak do jednego medium. Malarstwo, kolaż, gobelin, tkanina artystyczna, mozaika – różne techniki pozwalały im prowadzić własne poszukiwania, a jednocześnie tworzyły przestrzeń artystycznego dialogu.

I właśnie temu dialogowi poświęcona jest wystawa „Komponowanie koloru. Józef Jarema i Maria Sperling”, prezentowana w Muzeum Uniwersyteckim w Toruniu.

Na ekspozycji zobaczymy prace dwojga wybitnych artystów polskiej awangardy XX wieku, których połączyła wieloletnia relacja, wspólne poszukiwania artystyczne i życie na emigracji. Obrazy, kolaże, gobeliny, tkaniny artystyczne i mozaiki pozwalają prześledzić ich indywidualne drogi oraz przemiany, jakie dokonywały się w ich sztuce – od malarstwa figuratywnego po abstrakcję.

Wystawa wpisuje się również w szczególny profil Muzeum Uniwersyteckiego UMK, które dużą uwagę poświęca twórczości polskich artystów działających poza krajem oraz dokumentowaniu polskiego życia artystycznego na emigracji.

Ekspozycję wzbogaci film z francuskiej willi La Joyeuse, dzięki któremu będzie można zobaczyć nie tylko miejsce, w którym Jarema i Sperling mieszkali i tworzyli, ale także atmosferę ich wspólnego świata. Wernisaż odbędzie się z udziałem rodziny artystów.

„Komponowanie koloru. Józef Jarema i Maria Sperling”

📍 Muzeum Uniwersyteckie w Toruniu, pl. M. Rapackiego 1
🗓 Wernisaż: 2 października 2026 r., godz. 17.00
🗓 Wystawa: 6 października 2026 – 19 lutego 2027 r.
👩‍🎨 Kuratorki: Katarzyna Łomnicka i Agnieszka Kurto
🏛 Organizatorzy: Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu i Uniwersytet Mikołaja Kopernika

Kultura w zasięgu objęła wystawę patronatem medialnym.