Kultura zaczyna się od relacji. Za nami 5. Forum Praktyków Animacji i Edukacji Kulturowej

Jak budować trwałe partnerstwa, wzmacniać lokalne środowiska i sprawić, by kultura skuteczniej odpowiadała na potrzeby mieszkańców? O tym rozmawiali uczestnicy 5. Forum Praktyków Animacji i Edukacji Kulturowej Województwa Kujawsko-Pomorskiego, które 8 i 9 października odbyło się w Więcborku. Dwa dni spotkań, wystąpień eksperckich i wspólnej pracy pokazały, że przyszłość kultury zależy nie tylko od programów i instytucji, ale przede wszystkim od ludzi, ich relacji i gotowości do współdziałania.

Forum, które łączy środowiska

Każda edycja Forum odbywa się w innym powiecie województwa kujawsko-pomorskiego. Wędrująca formuła pozwala poznawać lokalne środowiska, ich zasoby i doświadczenia, a jednocześnie wzmacniać sieć współpracy między osobami i instytucjami działającymi na rzecz kultury i edukacji kulturowej.

Nie chodzi wyłącznie o spotkanie przedstawicieli różnych środowisk. Istotą przedsięwzięcia jest tworzenie warunków do długofalowej współpracy, wymiany wiedzy i wspólnego poszukiwania rozwiązań dla problemów społecznych, z którymi mierzą się lokalne społeczności.

– Staramy się zapraszać na Forum edukatorów i animatorów z trzech sektorów: kultury, edukacji i pomocy społecznej. Zależy nam na stworzeniu zdecentralizowanego systemu, w którym lokalne huby na poziomie powiatów będą budować sieci współpracy i wspólnie rozwiązywać problemy społeczne ważne dla kultury – podkreśla Marcin Płocharczyk, koordynator projektu, etnolog związany z Laboratorium Kultury Miejskiego Centrum Kultury w Bydgoszczy.

Takie podejście wynika ze strategicznych założeń programu Narodowego Centrum Kultury „Bardzo Młoda Kultura 2026–2028”, w którym sieciowanie i rozwijanie współpracy międzysektorowej należą do istotnych kierunków działania. Celem jest wzmacnianie lokalnych środowisk tak, aby mogły samodzielnie budować partnerstwa, dzielić się doświadczeniami i wspólnie odpowiadać na potrzeby mieszkańców.

Eksperci, doświadczenia i ważne pytania

Program Forum łączył refleksję nad rolą kultury we współczesnym świecie z praktycznymi doświadczeniami osób pracujących w instytucjach i społecznościach lokalnych. Wystąpienia ekspertów stały się punktem wyjścia do rozmów o tym, jak reagować na zmieniającą się rzeczywistość, budować relacje i tworzyć miejsca otwarte na różnorodne potrzeby.

Edwin Bendyk, prezes Fundacji im. Stefana Batorego, w wystąpieniu „Miłość, przyjaźń, uprzejmość. Kultura w niebezpiecznych czasach” zwracał uwagę na znaczenie relacji i społecznych więzi w świecie pełnym napięć i niepewności.

Prof. Marek Krajewski podejmował temat obecności młodych ludzi w instytucjach kultury, skłaniając do namysłu nad tym, jak tworzyć przestrzenie rzeczywiście odpowiadające na ich potrzeby i pozwalające im współdecydować o kształcie działań.

Wśród podejmowanych podczas Forum zagadnień znalazły się również lokalne perspektywy kultury, dziedzictwo i wspólnotowość, uczestnictwo w kulturze, przestrzenie miejskie przyjazne młodym osobom, współpraca międzykulturowa oraz reagowanie na sytuacje kryzysowe. Nie zabrakło pytań o przyszłość domów kultury, lokalne strategie i sposoby wzmacniania sprawczości mieszkańców.

Różnorodność tematów pokazała, że edukacja kulturowa nie zamyka się w jednej dziedzinie ani w granicach jednej instytucji. Łączy ludzi, środowiska i perspektywy, a jej skuteczność zależy w dużej mierze od umiejętności współpracy.

Od rozmowy do wspólnych działań

Istotną częścią Forum była praca nad praktycznymi rozwiązaniami i wymiana doświadczeń. To właśnie w bezpośrednich rozmowach uczestnicy mogli zestawić swoje perspektywy, rozpoznać wspólne wyzwania i zastanowić się, jak przekładać dobre pomysły na działania w swoich miejscowościach.

Ważne miejsce zajęły również kwestie związane z przestrzenią, w której rozwija się kultura — od instytucji i ich oferty po miejsca spotkań, działania nieformalne i inicjatywy oddolne. Pojawiły się także zagadnienia dotyczące lokalnego dziedzictwa, budowania partnerstw i poszukiwania odpowiedzi na potrzeby społeczności.

Forum nie ograniczało się do eksperckich wystąpień. Było także okazją do wspólnego działania, poznawania nowych metod pracy i sprawdzania, jak twórcze podejście może wspierać integrację grupy. Zwieńczeniem pierwszego dnia była improwizacja teatralna, która wniosła do programu energię, swobodę i sporą dawkę wspólnej zabawy.

Takie doświadczenia przypominają, że sieci współpracy nie powstają wyłącznie podczas formalnych spotkań. Budują je również wspólne przeżycia, zaufanie i przestrzeń, w której można poznać się poza codziennymi rolami zawodowymi.

Głosy praktyków w rozmowie o przyszłości regionu

Znaczenie Forum podkreślała również obecność przedstawicieli samorządu i instytucji publicznych. W spotkaniu uczestniczyły panie dyrektor Departamentu Edukacji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego, a także władze powiatu sępoleńskiego i miasta. Ich udział oraz głosy w dyskusji były ważnym sygnałem, że doświadczenia osób pracujących bezpośrednio w kulturze powinny być uwzględniane w rozmowach o kierunkach rozwoju regionu.

Wnioski z takich spotkań mogą mieć znaczenie wykraczające poza pojedyncze wydarzenie. Liczymy, że praca i doświadczenia uczestników Forum pomogą wypracować rekomendacje przydatne w dalszych rozmowach o regionalnej strategii edukacji kulturowej. Potrzebne są bowiem nie tylko dobre pomysły, lecz także warunki do ich realizacji: trwałe partnerstwa, dialog między sektorami i rozwiązania, które wzmacniają lokalne środowiska.

Tegoroczne Forum gościł Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury w Więcborku, który w 2026 roku obchodzi jubileusz 50-lecia działalności. Dziękujemy dyrektorce Joannie Soi-Tońskiej oraz całemu zespołowi MGOK za gościnność, zaangażowanie i stworzenie przestrzeni sprzyjającej rozmowie, wymianie doświadczeń i wspólnemu działaniu.

Wspólna sprawa – silniejsza kultura w regionie

Forum Praktyków Animacji i Edukacji Kulturowej to inicjatywa, której znaczenie wykracza poza dwa dni spotkań. Budowanie sieci współpracy, wzmacnianie lokalnych środowisk i poszukiwanie rozwiązań, które pozwalają kulturze skuteczniej odpowiadać na potrzeby mieszkańców, są ważne dla całego regionalnego ekosystemu kultury.

Cieszymy się, że portal Kultura w zasięgu mógł objąć Forum patronatem, a Kujawsko-Pomorskie Centrum Kultury w Bydgoszczy wesprzeć je jako partner strategiczny. Wierzymy, że zaangażowanie instytucji działających na rzecz kultury, podobnie jak spotkania i rozmowy prowadzone podczas Forum, sprzyja budowaniu trwałych relacji, rozwijaniu współpracy międzysektorowej i wypracowywaniu rozwiązań ważnych dla lokalnych społeczności. To właśnie z takich partnerstw mogą rodzić się inicjatywy i rekomendacje, które będą wzmacniać edukację kulturową oraz kulturę w całym regionie.

Piąta edycja Forum pokazała, jak ważne jest tworzenie przestrzeni, w której różne środowiska mogą spotkać się, rozmawiać i wspólnie szukać odpowiedzi na wyzwania stojące przed kulturą. Teraz istotne będzie to, co wydarzy się po zakończeniu spotkania — jakie relacje przetrwają, jakie partnerstwa się rozwiną i które pomysły znajdą odzwierciedlenie w codziennej praktyce. Bo kultura nie powstaje w izolacji. Rozwija się dzięki ludziom, współpracy i decyzjom, które podejmujemy wspólnie.