Tony Halik
Właściwie Mieczysław Sędzimir Antoni Halik, urodził się 24 stycznia 1921 roku w Toruniu i właśnie z tym miastem na trwałe związana jest pamięć o jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich podróżników XX wieku. Choć większą część życia spędził poza krajem, Toruń pozostał ważnym punktem odniesienia dla jego biografii i dziedzictwa, co znajduje wyraz zarówno w instytucjonalnym upamiętnieniu jego osoby, jak i w obecności jego dorobku w przestrzeni kultury miasta.
Losy Tony’ego Halika były nierozerwalnie związane z historią XX wieku. Po wybuchu II wojny światowej walczył w szeregach Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie oraz w Royal Air Force, a następnie związał się z działalnością reporterską i filmową. Po emigracji do Ameryki Południowej rozpoczął wieloletnią współpracę z amerykańską siecią NBC jako korespondent i operator filmowy. Przemierzał Amerykę Łacińską, docierając do trudno dostępnych regionów i społeczności rdzennych, dokumentując ich życie, kulturę i zagrożenia wynikające z ekspansji cywilizacyjnej. Jego reportaże i filmy zyskały międzynarodowe uznanie, a on sam stał się jednym z najważniejszych popularyzatorów wiedzy o kulturach pozaeuropejskich.
Szczególne miejsce w jego dorobku zajmuje działalność popularyzatorska realizowana po powrocie do Polski. Wraz z Elżbietą Dzikowską stworzył dla Telewizji Polskiej cykle programów podróżniczych, z których najbardziej znany – „Pieprz i wanilia” – przez lata kształtował wyobrażenia kilku pokoleń widzów o świecie poza Europą. Programy te, realizowane często w warunkach dalekich od studyjnych standardów, łączyły rzetelność reporterską z pasją opowiadania i głębokim szacunkiem dla odmiennych kultur.
Uznanie dla dorobku Tony’ego Halika znalazło również wyraz w jego relacjach z Toruniem. Miasto doceniło jego działalność, m.in. poprzez uhonorowanie go medalem „Za zasługi dla miasta Torunia”. Najważniejszą formą upamiętnienia stało się jednak powołanie instytucji muzealnej noszącej jego imię.
Muzeum Podróżników im. Tony’ego Halika zostało udostępnione publiczności w dniu urodzi podróżnika w 2003 roku jako oddział Muzeum Okręgowego w Toruniu. Impulsem do jego powstania był dar Elżbiety Dzikowskiej, która przekazała mieszkańcom Torunia obszerną kolekcję pamiątek z podróży odbywanych wspólnie z Tony’m Halikiem. Zbiory te, systematycznie uzupełniane, stały się podstawą stałej ekspozycji poświęconej zarówno biografii patrona muzeum, jak i idei podróżowania oraz poznawania świata.
Muzeum mieści się w zabytkowych kamienicach przy ul. Franciszkańskiej i prezentuje ekspozycję ukazującą dokonania Tony’ego Halika na tle historii światowego podróżnictwa. Część biograficzna przypomina jego wojenne losy, działalność reporterską i najważniejsze wyprawy, natomiast kolejne sale prezentują artefakty kultur pozaeuropejskich – świadectwa spotkań z ludami Ameryki, Afryki i Azji. Istotnym elementem narracji muzealnej jest także pokazanie wkładu polskich podróżników i odkrywców w poznawanie świata.
Muzeum Podróżników w Toruniu pełni dziś rolę nie tylko miejsca pamięci o Tony’m Haliku, lecz także żywej przestrzeni edukacyjnej i wystawienniczej, przypominającej o znaczeniu ciekawości świata, odwagi poznawczej i odpowiedzialności wobec innych kultur. W ten sposób Toruń zachowuje i rozwija dziedzictwo swojego najsłynniejszego podróżnika, wpisując jego dorobek w lokalną i ogólnopolską mapę kultury.
Źródło opracowania / więcej na: muzeum.torun.pl/muzeum-podroznikow-im-tonyego-halika, tonyhalik.com
(fot. Tony Halik realizuje nagranie podczas jednej ze swoich podróży, autor: – Archiwum Elżbiety Dzikowskiej, Wikipedia / Domena Publiczna)